الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
259
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
ولى خصوصيات داستان مانند بالا رفتن آنها از محراب ، و وارد شدن بر داود ، بطور غير عادى ، و ترس و وحشت او ، و همچنين توجه به اينكه اين ماجرا يك آزمايش الهى است ، همه اينها نشان مىدهد كه اين ماجرا به صورت تمثل از فرشتگان در قيافه مردانى از نوع انسان بوده است . ( منظور از تمثل اين است كه واقعا در وجود خارجى چنين افرادى به سراغ داود نيامدند بلكه در قوه ادراك داود چنين منعكس شد ) . بنا بر اين حكمى كه او در اين دعوا صادر كرد حكمى در ظرف « تمثل » بوده ، درست مثل آنكه آنها را در خواب ديده باشد ، همانگونه كه انسان در وقايع عالم خواب تكليفى ندارد در ظرف تمثل نيز تكليفى نيست ، تكليف در عالم مشهود يعنى جهان ماده است ، و اگر خطايى از او سر زده ، در همين ظرف « تمثل » بوده ، و چيزى نيست كه با مقام عصمت ناسازگار باشد ، همانند خطاى آدم در بهشت پيش از آنكه هبوط به زمين كند كه محل تكليف و تشريع است ، و به اين ترتيب استغفار او استغفار از يك گناه واقعى نيست ( 1 ) . ولى مسلما ظاهر آيات اين است كه اين شكايت و طرح دعوا از ناحيه افرادى بوده كه عينيت خارجى داشتهاند ، و با اين حال قضاوت مزبور گناهى نبوده كه از داود سر زده باشد بعد از آنكه او از گفتار شاكى علم و يقين حاصل كرده باشد ، هر چند آداب مستحبّ قضا ايجاب مىكرده كه عجله در قضا نكند ، و استغفار او نيز از اين « ترك اولى » بوده است . به هر حال ضرورتى ندارد كه ماجراى اين داورى را در ظرف تمثل بدانيم ، و يا به گفته بعضى ديگر آن را يك صحنه سازى براى تنبه و بيدارى داود بشمريم ، بهتر اين است ظاهر آيات را حفظ كنيم ، و به ترتيبى كه گفته شد آن را تفسير نمائيم كه هم ظواهر الفاظ آيه حفظ شده و هم مشكلى از نظر مقام عصمت انبياء پيش نمىآيد .
--> ( 1 ) « الميزان » جلد 17 صفحه 203 .